گفتگو با دکتر بهزاد پور حاجیان شاعر برگزیده شعر رضوی

سلمان یزدی

زیارتنامه ی عروج؛ سروده بهزاد پور حاجیان شاعر موفق و جوان خراسانی است، که در قالب مثنوی در شصت صفحه سروده شده است. ابیات این کتاب در چند بخش و با سیری تاریخی از " زمان هارون، امام موسی کاظم ( ع ) و آمدن حضرت رضا ( ع ) " شروع می‏شود و با شهادت ایشان به پایان می‏رسد. این مثنوی بلند با درون مایه ای آئینی و ولایی در تمام ابیاتش توانسته است به خوبی بیانگر احساسات شاعر این مجموعه و تمام علاقه مندان و ارادتمندان به خاندان ولایت و امام خوبی ها، امام هشتم (ع) باشد. در این کتاب نیروی فراتر از پتانسیل شعر وجود دارد. همچنین استفاده از قالب مثنوی، که قالبی فخیم و پر مایه است موجب شده که در تمام ابیات نوعی شیفته گی، هیجان و ارادتمندی به امام رضا ( ع ) مشهود باشد و آن نیرو همان طور که خود شاعر هم در ابتدای کتاب اشاره کرده است، عنایت و نظر ویژه ای است که امام رضا ( ع ) در سرودن این اشعار به شاعر داشته است.خوشبختانه؛ اشعار این کتاب با عنایت امام رضا ( ع ) و آشنایی شاعر با قالب مثنوی و زبان شعر امروز، از ورطه ی تکرار و کوششی بودن خارج و به یک مثنوی فراز مند و جوششی مبدل شده است و این چنین است که شور و احساسات پاک و خود جوشی را که لازمه ی این مضامین گران مایه و ارزشمند است، به مخاطب خود منتقل می‏کند.

یکی از فرازهای پر مایه ی این مثنوی، بخش دعای باران حضرت رضا ( ع ) است. شاعر در این فراز شعر با تصاویری محکم و تکان دهنده قحطی و استیصال مردم و درخواست آنان از امام رضا ( ع ) را برای یافتن چاره ای برای این مشکل و نیز پایان واقعه را با زیبایی هر چه تمام به تصویر می‏کشد.

بهزاد پور حاجیان سراینده ی کتاب زیارتنامه‏ی عروج، شاعر جوانی است که همیشه به این که در خوزستان متولد شده افتخار می‏کند، اما افتخار بزرگ ترش را همسایه ی امام رضا ( ع ) بودن، می‏داند.

وقتی از او می‏خواهم که از خودش برای خوانندگان ماهنامه جوان بگوید، تنها جواب می‏دهد که: چند سالی قفسی ساخته ام از اشعار، که در این نزدیکی گاهگاهی شده آواره ی این چند ورق روزنامه !

بدون هیچ مقدمه ای، به سراغ سؤال اول می‏روم تا با قفس این شاعر بیشتر آشنا شویم:

• سرودن شعر برای ائمه و امامان چه ویژگی هایی دارد ؟

شاید شنیده باشید که عده ای می‏گویند هنر برای هنر است و هنر در ذات خود مستقل و عاری از هر گونه گرایش و وابستگی است، اما این تعریف مربوط به زمانی است که اتفاق هنر در قالب یک آفرینش هوشمند به نام انسان اتفاق نیفتاده باشد. وقتی که ظهور هنر توسط یک انسان هنرمند به انجام می‏رسد، هر روندی که بتواند انسان هنرمند را تحت تأثیر قرار بدهد، در بروز و ارزیابی هنر مؤثر خواهد بود.

مثلاً اگر هنرمندی از فقر مادی رنج ببرد، مطمئناً در آثار خود خواسته یا ناخواسته به آن اشاره خواهد کرد. حال اگر این روند تأثیر گذار یک روند ارزشی و اخلاقی و یا مذهبی و مقدس باشد، این تأثیر دو چندان خواهد شد و صد البته چنین رویدادی دچار ویژگی خاصی در عرصه ی هنر خواهد داشت. سرودن شعر برای ائمه نیز از این قبیل است. شاعر باید فاصله ی خود با مخاطب را که همانا امام و الگوی اوست کمتر کند و این کاهش فاصله علاوه بر پدید آوردن اثری بهتر و تأثیر گذار تر برای خود هنرمند نیز یک پدیده ی مقدس خواهد بود.

• یک شاعر رضوی، باید چه ملاک هایی را در سرودن شعرهای رضوی رعایت کند ؟

این که ما شاعران را به دو دسته ی شاعر رضوی و غیر رضوی تقسیم بندی کنیم درست نیست. شاعر مانند تمام انسان های روی زمین مختار و دارای اراده است و در صورتی که این اراده و استعداد در زمینه ی تفکرات دینی و مذهبی قرار بگیرد، آنگاه شاهد تولد یک اثر هنری خاص خواهیم بود. بنابراین شاعر شعر رضوی شاعری است برای هر دوران که بر پایه ی عقایدش بر آن است تا اثری هنری و ماندگار را بیافریند.

• برایمان کمی‏از حس و حال خود زمانی که مشغول سرودن شعرهای کتاب زیارتنامه ی عروج بودید بگویید ؟

کتاب زیارتنامه ی عروج یک حس جاری اعتقادی داشت که به سمت دگرگونی نرم تاکنون شاعر پیش رفته است، حس و حال سرودن شعر را در آن زمان نمی‏شود توصیف کرد، فقط یک حالتی غیر از آن چه تا به حال بوده ام را تجربه کردم، حادثه ای که تا به حال برایم اتفاق نیفتاده بود.

• شما هم پزشک هستید و هم شاعر. این دو چه تفاوت ها و چه شباهت هایی با هم دارند ؟

خیلی از دوستان را می‏شناسم که هم شاعرند و هم مثلاً مهندس یا کاسب یا...

شاعری یک استعدادی خدا دادی است و اصلاً به نوع شغل و یا حرفه بستگی ندارد. ولی می‏توان گفت در هر مقطعی از زندگی شاعرانه ی هر فرد لحظاتی وجود دارد که خاص خود آن فرد است و می‏توان آن را همان نقطه ی اشتراک خویشتن شاعر با آن چه که در جامعه از او می‏شناسند دانست، که گاهی جامعه آن را به عنوان جمع اضداد قلمداد خواهد کرد و این فقط یک برداشت اجتماعی است و شاید بتوان به صورت خیلی ساده با نگاهی احساسی آن را توجیه کرد.

• کدام مقطع از زندگانی امام رضا ( ع ) که در این کتاب آورده اید، تأثیر بیشتری برروی شما گذاشته است ؟

قسمت دعای باران و حدیث سلسله الذهب در نیشابور، بهترین قسمتی است که تأثیر زیادی بر روی من گذاشته است.

• سرودن این کتاب چه تأثیری در زندگی شما گذاشته است ؟

شاید بتوان گفت این اثر باعث شد که یک گام از نظر روحی به امام رضا ( ع ) نزدیکتر شوم. ولی آن چه مسلم است امامان ما تا به کسی عنایت نکنند، هیچ اتفاق مبارکی برای کسی به وقوع نخواهد پیوست.

• سیره ی امام رضا ( ع ) در زندگی شاعران رضوی تا چه اندازه باید نمودار باشد ؟

سیره ی امام رضا ( ع ) نه فقط در شاعران بلکه تمامی‏هنرمندان باید جاری و ساری باشد؛ چرا که کجای این جهان می‏توان کانونی را پیدا کرد که در آن تمام صفات خوب انسانی جمع شده باشد و این جز در سیره ی عملی و اجرایی امامان یافت نمی‏شود.

• در پایان اگر حرفی برای خوانندگان جوان ما دارید بفرمائید؟

در خاتمه باید بگویم آن چه در طول زندگی فرد تا زمان مرگش رخ می‏دهد به راستی که مانندیک رؤیا می‏گذرد و آن چه که انسان برای بودنش بر می‏گزیند در هنگام رفتنش به وقوع خواهد پیوست. مانباید منتظر آمدن اهدافی باشیم که از ما فاصله گرفته اند که در نهایت به آن ها خواهیم رسید بلکه تا رسیدن به اهدافمان هر چه فاصله را کوتاه تر کنیم بزرگ خواهیم شد.

کتاب زیارتنامه ی عروج یک حس جاری اعتقادی داشت که به سمت دگرگونی نرم تاکنون شاعر پیش رفته است، حس و حال سرودن شعر را در آن زمان نمی‏شود توصیف کرد

شاعرانه‌هایی برای امام مهربانی

مجید نظافت

زیارت نامه ی عروج، مثنوی بلندی است که به گونه ای ساختارمند، با عنایت به زبان شعر امروز به روایتی متفاوت، با لحنی حماسی و عاطفی به بیان فرازهایی از زندگی و وقایع روزگار امام هشتم ( ع ) پرداخته است. ضمن آنکه از اشاره هایی به فضایل و مناقب اجداد طاهرین حضرت رضا ( ع ) و منشاء پاره ای از اتفاقات تاریخ اسلام نیز، غفلت نکرده است.

شاعر این مجموعه چنانکه از اثر وی بر می‏آید پیش از سرودن و آغاز به کار، پیرامون ساختمان و ساختار شعر و فرم آن تأمل کرده است. و تأکید فراوان داشته است تا اثر وی در مجموع از ساختاری قابل قبول و منطقی شاعرانه پیروی کند و همچنین بیشتر از فرم، دغدغه ی نگاه متفاوت و حفظ شعریت او را همراهی کرده است و خوشبختانه همین تأملات و دغدغه ها، بعلاوه ی علاقه ی باطنی و فراوان او به موضوع اثر، باعث شده اند مجموعه ای خواندنی و ارزشمند، فرا روی خوانندگان قرار گیرد. پور حاجیان در این مجموعه شاعری محتوا گرا و متفکر است که محتوی گرایی وی را از زبان شعری و تأثیر گذار دور نکرده است. این مجموعه هرگز مجموعه ای نیست که صرفاً به بیان مناقب امام ( ع ) پرداخته باشد و از اشاره به اهداف این امام همام و همچنین نکوهش و افشای آنان که در تضییع حق ائمه اطهار ( ع ) مقصر بوده اند، سر باز زده و ملایمتی نا لازم را به تماشا گذاشته باشد. شاعر این مجموعه گاه تیغ ربان را حکیمانه از نیام بر آورده و منشأ ستم را نشانه گرفته و گردن زده است. بدون آنکه از حیطه ی اخلاق خارج و از رعایت ملاحظات عدول کرده باشد.