آیا اعتیاد یک بیماری است؟

مهین کوشک آباد

اعتیاد به مواد مخدر به عنوان یک مشکل اجتماعی پدیده‏ای است که علاوه بر زمینه های نا سالم اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی عوامل روانی، شخصیتی، تربیتی در ابتلا به آن تأثیر دارد.

مصرف مواد مخدر و اعتیاد به آن،خطرناک ترین پدیده ی جامعه امروزی است که جوامع انسانی را به طور جدی تهدید می کند. 

خانواده به عنوان اولین پایگاه اجتماعی هر فرد می تواند نقش بسزایی در پیش گیری از این آسیب داشته باشد. ولی به هر حال گاهی اوقات خانواده ناخواسته با این معضل روبه رو می شود که علاوه بر فشارهای روحی ـ روانی ـ... که به اعضا وارد می شود. آن ها هم می خواهند به فرد معتاد خود کمک کنند تا زودتر به زندگی سالم برگردد.

بهایی که خانواده ی یک فرد معتاد باید بپردازد بسیار ویرانگر است. اگر یکی از اعضا خانواده در چنگال این پدیده ی خانه مان سوز گرفتار شده باشد همه ی اعضای خانواده تحت تأثیر قرار می گیرند و این مسأله یک مشکل خانوادگی محسوب می شود چون بر استحکام، ثبات،وحدت و سلامت فکری و جسمی خانواده تأثیر می گذارد و مخصوصاً بچه ها بیشتر تحت تأثیر این مشکل قرار می گیرند، و همه ی ما می دانیم هیچ کس یک شبه از یک فرد عادی به یک معتاد تبدیل نمی شود و این روند مراحل مختلفی دارد.

" غلامحسین مقدم زاده " کارشناس مدد کاری اجتماعی، معتقد است که: « اعتیاد را جرم نمی دانیم بلکه یک نوع بیماری است که شاید قابل درمان هم نباشد ولی قابل کنترل است و بهایی که خانواده ها برای فرد معتاد می پردازند بسیار سنگین است و باعث آزار اعضای خانواده می شود. بعضی از مشکلاتی که به وجود می آید شامل این موارد است:

1ـ انکار: اعتیاد بیماری انکار نامیده می شود هم برای خود فرد و هم برای خانواده اش چرا که مسائل غیر عادی تبدیل به مسائل عادی می شوند. این مشکل معمولاً آن قدر بزرگ است که خانواده یاد می گیرند وانمود کنند که اتفاقی نیفتاده است.

دروغگویی: اعضای خانواده معمولاً سعی دارند این مشکل را برای یکی از اعضاء اتفاق افتاده از بقیه ی مخفی کنند.

تقصیر و گناه: اعضای خانواده سعی می کنند خود را دراعتیاد فرد مقصر و گناهکار بدانند. آن ها تصور می کنند که اگر فلان کار را انجام می دادند اعتیاد او متوقف می شد یا اصلاً ایجاد نمی شد.

انتقال وظایف: سایر اعضای خانواده مسؤولیت ها و وظایف فرد معتاد را به عهده می گیرند. مسؤولیت هایی مانند نقش پدری یا مادری، تعهدات مالی و... در خانواده هایی که پدر معتاد است معمولاً فرزند بزرگ خانواده جورِ آن فرد معتاد را می کشد.

عدم شرکت در مجالس و مراسمات: خانواده دیگر از قبول دعوت های فامیلی و شرکت در مراسم گوناگون طفره می رود. آن ها می ترسند که رفتار فرد معتاد برایشان خطر آفرین شود.

وی در ادامه به این نکته اشاره دارد که: « بیشتر افراد معتاد از خانواده هایی هستند که پدران پوشالی و مادران سلطه جو دارند. خانواده ی موفق خانواده ای است که فرد نسبت به همسرش ابراز احساسات کند و زن هم اقتدار مرد را حفظ کند و اگر این الگوی خانواده ی صحیح را اعمال کنند احتمال این که اعتیاد به سراغ خانواده شان بیاید کمتر است. »

این کارشناس مددکاری در ادامه می افزاید: « فرزندان افراد معتاد بیشترین ضربه را متوجه می شوند ولی باید بدانند که تنها افرادی نیستند که پدر یا مادری معتاد دارند. »

باید سعی کنند با فرزندان یا خانواده هایی که این مشکل را حل کرده اند ارتباط داشته باشند و از تجربیات مفید آنان استفاده کنند.

عاقلانه عمل کردن در برخورد با یک فرد معتاد بسیار اهمیت دارد و این که اگر از روی احساسات رفتار کنیم صدمات بیشتری به خود و همچنین آن فرد وارد می سازیم.

فرزندان باید یک سری پاداش ها را برای خود تعریف کنند. کسی که با فرد معتاد زندگی می کند به انگیزه و انرژی بیشتری نیاز دارد.

اعضای خانواده سعی می کنند خود را دراعتیاد فرد مقصر و گناهکار بدانند. آن ها تصور می کنند که اگر فلان کار را انجام می دادند اعتیاد او متوقف می شد یا اصلاً ایجاد نمی شد

نبایدهایی که در تعامل با فرد معتاد باید مد نظر داشته باشید:

ـ هیچ گاه نزد شخص معتاد پنهان کاری نکنید و مسؤولیت های شخص معتادرا  نیز به عهده نگیرید.

ـ اگر فرد معتادی شما را مسؤول وضعیت خودش می داند، ناراحت نشوید زیرا معتاد به هر بهانه ای متوسل می شود.

ـ اجازه ندهید که شخص معتاد بتواند به شما دروغ بگوید و آن را به عنوان یک حقیقت قبول نکنید.

این کارشناس در انتها می افزاید که « خانواده ها باید حقایق را پشت گوش نیاندازند، چرا که بیماری اعتیاد به سرعت رشد می کند. پس باید از همین لحظه شروع به یادگیری و درک مسائل کنند و برای بهبود آن ها برنامه ریزی داشته باشند. دست روی دست گذاشتن بدترین روش مبارزه با این بیماری است و نکته ی قابل تأمل این مورد است که:

همه ی اعضای خانواده باید قبل، در حین و بعد از بهبودی فرد معتاد از نظر روحی و احساسی رشد کنند. در غیر اینصورت جدائی و از هم گسیختگی در میان شان اتفاق خواهد افتاد. چه فرد معتاد ترک کند یا نکند، الآن وقت آن است که اعضای خانواده ی او به بهبودی روح و روان خود اقدام کنند.

مشکل یک معتاد تنها مصرف مواد مخدر نیست بلکه این مشکلات ارتباط نزدیک و تنگاتنگی با شخص معتاد دارد و تنها راه بهبودی فرد معتاد، رهایی از اعتیاد و پرهیز از مصرف مواد است. بهبودی برای فرد معتاد همانند ساختمانی است که باید زیر بنای اصلی اش را خود فرد پی ریزی کند و گرنه این بنا پا برجا نخواهد ماند. هیچ کس قادر نیست کاری را که خود او باید انجام دهد را به جایش انجام دهد. انتخاب و حرکت باید از طرف خود فرد و با میل خود و برای دوباره زنده شدن خودسرچشمه‏گیرد تا بهبودی فراهم شود. فرد معتاد مدام مواد مصرف می کند در حالی که خانواده اش از او می خواهند که این کار را نکند. دعا می کنند و نذر و نیاز که او ترک کند و گاهی اوقات هم دست به تهدید، طرد و بی تفاوتی می زنند که این طرز رفتار باعث می شود معتاد از عواقب اعمالش غافل بماند. اگر فرد معتاد بر خانواده اش حاکمیت می کند و خدا گونه عمل می کند برای این است که خانواده اش با رفتار ضعیفانه ی خود این قدرت بی انتها را به او می دهند.

مراحل شناسایی معتادین:

1 ـ ابتدایی: در این مرحله تغییرات جسمی و ظاهری نمایان نیستند. و بیشتر در رفتار مشاهده می شود که حتی برای نزدیکان او نیز قابل تشخیص نیست مگر این که به طور اتفاقی نشانه یا اثر مشکوکی در معرض دید قرار گیرد.

2 ـ پیشرفت نسبی: در این مرحله معتاد قادر به پنهان کاری نیست و اعتیاد فرد برای خانواده قابل تشخیص است و معمولاً بیش از 6 ماه از اعتیاد فرد می گذرد. 

3 ـ پیشرفته: در این مرحله اعتیاد در جسم و روان فرد رسوخ کرده و علائم آن برای عام و خاص قابل تشخیص است این فرد از زندگی و جامعه طرد می شود. نه تنها این که دیگران او را طرد می کنند بلکه خود نیز از دیگران کناره گیری می کند. چون دیگر زندگی را نمی شناسد.