چگونه بانک‌دارِ خانه‌ی خود باشیم؟

مهدي يار احمدي خراساني (كارشناس ارشد مديريت دولتي)

حداقل نيمي از خانواده‌هاي ايراني به دليل نداشتن مديريت اقتصادي در دخل و خرج، با مشكلات مالي رو به رو هستند. عنوان برگزيده‌ي سال جاري يعني «اصلاح الگوي مصرف» و ركودداری كشور ما – به نسبت جمعيت – در بسياري از زمينه‌هاي مصرفي از قبيل؛ انرژي، غذا، دارو، پوشاك، آب و... دلايل كافي فراهم مي‌آورد كه چگونگي مصرف و الگوهاي آن در جامعه و خانواده مورد بازنگري قرار گيرد. بر همين اساس در اين مجال به صورت مختصر به ريشه‌يابي مصرف و مديريت آن در خانواده خواهيم پرداخت.

اين واقعيت كه چرا علي‌رغم تأكيدات فراوان قرآن كريم و توصيه‌هاي ائمه معصومين (ع) مقوله‌ي مصرفِ صحيح، مناسب و به دور از اسراف در خانواده‌ي ايراني همواره مورد بي‌‌مهري قرار گرفته سئوالي است كه در مقام پاسخ دهنده نمي‌توان توجیه مناسبي براي آن بيان نمود؛ لیکن مسلما این موضوع تلخ و آزار دهنده، آیندگان ونسل های بعدی ما را در پاسخگویی به نیازهای طبیعی خود دچارمشکل می نماید. چرا كه بخش عظیمي از سرمايه‌هاي طبيعي و غير طبيعي كه امروزه دركشور موجود است و با مصرف بي‌رويه و بعضاً غيرلازم و غير ضروري حيف و ميل مي‌شود متعلق به سهمي است كه ما از حساب آيندگان خود برداشت مي‌نماييم.

ريشه‌يابي مصرف

مصرف كردن محصول، انرژي، خدمت و يا هر چيز ديگري ناشي از احساس نيازي است كه در انسان و به تبع آن خانواده‌ها پديدار مي‌گردد. وقتي انسان به سمت مصرف چيزي روي مي‌آورد كه احساس نياز در ارتباط با آن در او بر انگيخته شود و الگوي مصرف همان ليست نيازهاي ماست كه در افراد و جوامع مختلف متفاوت است. حال اگر بخواهيم مسئله مصرف و الگوهاي آن را اصلاح نمائيم مي‌بايست ابتدا نسبت به نيازهاي خود دقت كنيم. در بسياري از مواقع احساس نياز ما با واقعيت همراه نيست و اين احساس بيشتر نشأت گرفته از مسائل جانبي از قبيل تبليغات است. بدين ترتيب يكي ازمهمترين راه‌هاي اصلاح الگوي مصرف درخانواده‌ها، دقت نظر در مواجهه با تبليغات مي‌باشد.

مديريت مصرف در خانواده

مديريت اقتصادي خانواده در شرايط عادي بايد بر اساس ميزان درآمدهاي هر يك از اعضاي خانواده و هزينه‌ها تنظيم شود. همان‌طور كه در خانواده والدين بايد مديريت عاطفي، رواني و اجتماعي را اعمال كنند، در بحث هزينه كردن و  ايجاد تعادل بين دخل و خرج نيز نياز به مديريت است. هر خانواده بنگاه اقتصادي كوچك تلقي مي‌شود كه نياز به مديريت بر منابع دارد. صرفه‌جويي، قناعت و پرهيز از تجمل‌گرايي وچشم و هم چشمي ازملزومات اجرايي مديريت مالي است. با مديريت اقتصادي بر درآمدهاي خانوار همراه با صرفه‌جويي و فرهنگ‌سازي در زمينه‌ي «به آن چه داريم، راضي باشيم»، آرامش، شادابي و نشاط در خانواده حاكم مي‌شود.

مديريت مالي خانواده با چه كسي است؟

در حال حاضر به دليل گسترش پديده تجمل‌گرايي، نداشتن قناعت و صرفه‌جويي وتبعيت ازالگوهاي مصرف اسراف گونه، تنها نيمي از خانواده‌هاي ايراني مديريت اقتصادي را در خانواده خود اعمال مي‌كنند و نيم ديگري از آن‌ها به دليل نداشتن مديريت بر دخل و خرجشان با مشكلات مالي رو به رو مي‌شوند. در علم اقتصاد خانواده، مديريت بايد همراه با آينده‌نگري و پرهيز از هزينه‌هاي اضافي باشد. معمولاً مشاركت پدر و مادر در اين امر منجر به موفقيت خانواده در امورمالي وكاهش مشكلات اقتصادي مي‌شود اما بسياري از جامعه‌شناسان بر اين اعتقادند كه زنان به دليل دقت نظر در اداره كردن امور مالي خانواده، از موفقيت بيشتري برخوردارند.

نيازشناسي و اصلاح الگوي مصرف در خانواده:

اساس مصرف از نياز سرچشمه مي‌گيرد و براي اصلاح الگوي مصرف در خانواده مي‌بايست نيازهاي خانواده را شناخته و طبقه‌بندي نمائيم. اصولاً نيازهاي خانواده به دو دسته تقسيم‌بندي مي‌شوند: دسته‌ي اول نيازهاي اساسي و لازم و دسته‌ي دوم نيازهاي غير اساسي و غيرلازم. هر يك از اين دسته نيازها به شكلي اولويت خود را بر رفتار مصرفي خانواده تحميل مي‌كند. اين جمله بدان معناست كه همچون نيازها، در حوزه‌ي چيزهاي مصرفي هم بحث اولويت صادق مي‌باشد. به همين خاطر تشخيص نيازهاي اساسي ازنيازهاي غيراساسي از نكات مهم در زمينه‌ي سلامت الگوي مصرف خانواده مي‌باشد.

مفهوم صرفه‌جويي:

صرفه‌جويي به مفهوم مصرف چيزي به شكل درست و مناسب آن است. اين مسأله براي ايجاد تعادل ميان درآمد و هزينه بسيار مهم و اساسي است و در حوزه اقتصاد خانواده نيز مي‌تواند تأثيرگذار و سرنوشت‌ساز باشد. در علم اقتصاد چون سخن از توليد وتوزيع و مصرف است واژه صرفه‌جويي به معناي مصرف درست و مناسب چيزي است كه در اختيار شخص قرار دارد و در ازاي آن‏كار و يا هزينه‌اي پرداخت شده است.

تفاوت صرفه‌جويي و كم‌ مصرف كردن

همان‌طور كه مصرف بي‌رويه و بي‌جا امري غيرمنطقي است عدم مصرف و يا كم مصرف كردن در عين نياز هم صحيح به نظر نمي‌رسد. در واقع آن چه در ارتباط با مصرف صحيح مطرح مي‌گردد كم مصرف كردن نيست. بلكه مراد از اصلاح الگوي مصرف و به دنبال آن صرفه‌جويي، بهره‌مندي مناسب از نعمات خداوندي و استفاده حداكثري از تمامي قابليت‌هاي هر چيز است. همان امري كه در اقتصاد از آن به عنوان بهره‌وري ياد مي‌شود. عده‌اي صرفه‌جويي را كم مصرف كردن معنا كرده‌اند ولي به نظر مي‌رسد اين معنا نمي‌تواند اقتصادي باشد؛ زيرا هدف از توليد يك شئ‌ اقتصادي، مصرف آن است.

محورهاي نادرست الگوي مصرف خانواده‌ها در ايران:

اگر بخواهيم از نگاه جامعه‌شناسي اقتصادي محورهاي نادرست الگوي مصرف و اسراف در اقتصاد خانواده‌هاي ايراني را دسته‌بندي نمائيم مي‌توانيم به محورهاي زير اشاره داشته باشيم: نفت و منابع نفتي و انرژي، منابع ارزي كشور، منابع كمياب و مواد غذايي و داروئي، (از نگاه اقتصادي در بسياري از موارد – مثل مقوله‌ي نان- اين امر از دو ناحيه‌ي اصلي توليد و مصرف با اشكالات اساسي مواجه است).

الگوهاي ناصحيح مصرف در خانواده:

1-اتراف و رفاه‌زدگي:

مترف به كسي گفته مي‌شود كه از نعمت بسيار برخوردار بوده و متنعم به آن باشد و در تصرفات خويش هيچ گونه منعي رانپذيرد و زير بار هيچ حد و مرزي نرود. اتراف نوعي تصرف و مصرف كردن نابهنجار و ضد اخلاقي در نعمت‌هاي الهي است. در حقيقت اتراف ناظر به رفتارهاي شخص نسبت به سرمايه‌ها و نعمت‌‌هايي الهي است كه در اختيار وي مي‌باشد. از آن جايي كه متنعم و مترف از نعمت‌هاي الهي به درستي بهره نمي‌گيرد و رفتار ضد اخلاقي و ناسپاس گونه اي را در پيش گرفته است، انساني ضد اخلاقي تلقي و معرفي مي‌شود.

2-ريخت و پاش (تبذير):

«تبذير» كه از ريشه بذر گرفته شده و به معناي ريخت و پاش است. در واقع تبذير يعني فرد در اموال به گونه‌اي تصرف نمايد كه پخش شود بي‌آن كه به شكل درست و مناسبي مصرف شود. در قرآن كريم به صراحت اين شيوه مصرف كردن تقبيح گرديده است. (وحق خويشاوند و درويش بينوا و در راه مانده را بده و مال خود را بيهود و به گزاف مريز و مپاش – تباه مكن- همانا ريخت و پاش كنندگان برادران شيطان‌هايند و شيطان خداوند خويش را ناسپاس است. (سوره مباركه اسراء؛ 26-27)

3-اسراف (خروج از اعتدال):

«اسراف»يعني؛ زياده‌روي تجاوز از حد ومرزهاي قانوني و طبيعي درهر كاري. اسراف كردن امري است كه در آيات قرآن كريم به صراحت از آن پرهيز داده شده است. مسأله اسراف و هدر دادن منابع در رفتار مصرفي، مسأله‌اي بنيادي است كه  ناشي از فقدان حاكميت عقلاني و منطق اخلاقي و اقتصادي در عملكرد افراد و خانواده‌هاست.

باگس رنگی:

اسراف و تبذير در نگاه قرآني:

1-      اسراف كاران از اصحاب آتش‌ اند: «و همانا اسراف كاران همراهان آتش‌اند – غافر / 43»

2-      خداوند گمراه كننده مسرفين است: «و بدينسان گمراه كند خدا هر كه را فزوني‌خواه و شك آورنده است-غافر 34»

3-      خداوند اسراف كنندگان را دوست نمي‌دارد: «اسراف نكنيد چرا كه خداوند اسراف‌كنندگان را دوست نمي‌دارد- انعام / 141»

4-      درست مصرف نكردن مبغوض خداوند: «بخوريد و بياشاميد ولي هرگز اسراف نورزيد همانا خداوند اسراف‌كاران را دوست ندارد.»

5-      ميانه‌روي در هر كاري حتي در انفاق: «و آنان‌كه گاهي  انفاق كنند نه فزون رفتند و نه سخت گيرند و باشد ميان اين اندازه‌ها»

اخلاق مصرف يكي از بخش‌هاي مهم زندگي بشر است كه ‌آموزه‌هاي اخلاق كاربردي ناظر به آن است. هر چند كه اين بخش خود زير مجوعه‌ي بخش كلي‌تر و عمومي‌تري به نام اخلاق معيشت است ولي از آن‌ جايي كه شيوه‌ي درست مصرف تأثير شگفت و شگرفي در كليت زندگي بشر به جا مي‏گذارد، توجه خاصي به اين بخش مبذول مي‌شود. بر اين اساس ضروري است اخلاق مصرف به عنوان يكي از بخش‌هاي مهم زندگي بشر از كوچكترين و در عين حال مهمترين نهاد اجتماعي آغاز و به كل جامعه‌ي اسلامي تسري يابد. موضوع مديريت و اصلاح الگوي مصرف درخانواده به قدري اهميت دارد كه علماي اخلاق تأكيدمي‌كنند سزاوار است مؤمن در امور مباح هم سعي بر عدم اسراف داشته باشد. اموري مثل؛ اسراف در خواب، بيداري، حرف زدن، خوردن چنانكه در حديث است. خدا پرخوري و پرخوابي را دشمن مي‌دارد.

سوتیترها

اين واقعيت كه چرا علي‌رغم تأكيدات فراوان قرآن كريم و توصيه‌هاي ائمه معصومين (ع) مقوله‌ي مصرفِ صحيح، مناسب و به دور از اسراف در خانواده‌ي ايراني همواره مورد بي‌‌مهري قرار گرفته سئوالي است كه در مقام پاسخ دهنده نمي‌توان توجیه مناسبي براي آن بيان نمود؛

اساس مصرف از نياز سرچشمه مي‌گيرد و براي اصلاح الگوي مصرف در خانواده مي‌بايست نيازهاي خانواده را شناخته و طبقه‌بندي نمائيم. اصولاً نيازهاي خانواده به دو دسته تقسيم‌بندي مي‌شوند: دسته‌ي اول نيازهاي اساسي و لازم و دسته‌ي دوم نيازهاي غير اساسي

اصلاح الگوي مصرف در خانواده :

چگونه بانک‌دارِ خانه‌ی خود باشیم؟

مهدي يار احمدي خراساني (كارشناس ارشد مديريت دولتي)

حداقل نيمي از خانواده‌هاي ايراني به دليل نداشتن مديريت اقتصادي در دخل و خرج، با مشكلات مالي رو به رو هستند. عنوان برگزيده‌ي سال جاري يعني «اصلاح الگوي مصرف» و ركودداری كشور ما – به نسبت جمعيت – در بسياري از زمينه‌هاي مصرفي از قبيل؛ انرژي، غذا، دارو، پوشاك، آب و... دلايل كافي فراهم مي‌آورد كه چگونگي مصرف و الگوهاي آن در جامعه و خانواده مورد بازنگري قرار گيرد. بر همين اساس در اين مجال به صورت مختصر به ريشه‌يابي مصرف و مديريت آن در خانواده خواهيم پرداخت.

اين واقعيت كه چرا علي‌رغم تأكيدات فراوان قرآن كريم و توصيه‌هاي ائمه معصومين (ع) مقوله‌ي مصرفِ صحيح، مناسب و به دور از اسراف در خانواده‌ي ايراني همواره مورد بي‌‌مهري قرار گرفته سئوالي است كه در مقام پاسخ دهنده نمي‌توان توجیه مناسبي براي آن بيان نمود؛ لیکن مسلما این موضوع تلخ و آزار دهنده، آیندگان ونسل های بعدی ما را در پاسخگویی به نیازهای طبیعی خود دچارمشکل می نماید. چرا كه بخش عظیمي از سرمايه‌هاي طبيعي و غير طبيعي كه امروزه دركشور موجود است و با مصرف بي‌رويه و بعضاً غيرلازم و غير ضروري حيف و ميل مي‌شود متعلق به سهمي است كه ما از حساب آيندگان خود برداشت مي‌نماييم.

ريشه‌يابي مصرف

مصرف كردن محصول، انرژي، خدمت و يا هر چيز ديگري ناشي از احساس نيازي است كه در انسان و به تبع آن خانواده‌ها پديدار مي‌گردد. وقتي انسان به سمت مصرف چيزي روي مي‌آورد كه احساس نياز در ارتباط با آن در او بر انگيخته شود و الگوي مصرف همان ليست نيازهاي ماست كه در افراد و جوامع مختلف متفاوت است. حال اگر بخواهيم مسئله مصرف و الگوهاي آن را اصلاح نمائيم مي‌بايست ابتدا نسبت به نيازهاي خود دقت كنيم. در بسياري از مواقع احساس نياز ما با واقعيت همراه نيست و اين احساس بيشتر نشأت گرفته از مسائل جانبي از قبيل تبليغات است. بدين ترتيب يكي ازمهمترين راه‌هاي اصلاح الگوي مصرف درخانواده‌ها، دقت نظر در مواجهه با تبليغات مي‌باشد.

مديريت مصرف در خانواده

مديريت اقتصادي خانواده در شرايط عادي بايد بر اساس ميزان درآمدهاي هر يك از اعضاي خانواده و هزينه‌ها تنظيم شود. همان‌طور كه در خانواده والدين بايد مديريت عاطفي، رواني و اجتماعي را اعمال كنند، در بحث هزينه كردن و  ايجاد تعادل بين دخل و خرج نيز نياز به مديريت است. هر خانواده بنگاه اقتصادي كوچك تلقي مي‌شود كه نياز به مديريت بر منابع دارد. صرفه‌جويي، قناعت و پرهيز از تجمل‌گرايي وچشم و هم چشمي ازملزومات اجرايي مديريت مالي است. با مديريت اقتصادي بر درآمدهاي خانوار همراه با صرفه‌جويي و فرهنگ‌سازي در زمينه‌ي «به آن چه داريم، راضي باشيم»، آرامش، شادابي و نشاط در خانواده حاكم مي‌شود.

مديريت مالي خانواده با چه كسي است؟

در حال حاضر به دليل گسترش پديده تجمل‌گرايي، نداشتن قناعت و صرفه‌جويي وتبعيت ازالگوهاي مصرف اسراف گونه، تنها نيمي از خانواده‌هاي ايراني مديريت اقتصادي را در خانواده خود اعمال مي‌كنند و نيم ديگري از آن‌ها به دليل نداشتن مديريت بر دخل و خرجشان با مشكلات مالي رو به رو مي‌شوند. در علم اقتصاد خانواده، مديريت بايد همراه با آينده‌نگري و پرهيز از هزينه‌هاي اضافي باشد. معمولاً مشاركت پدر و مادر در اين امر منجر به موفقيت خانواده در امورمالي وكاهش مشكلات اقتصادي مي‌شود اما بسياري از جامعه‌شناسان بر اين اعتقادند كه زنان به دليل دقت نظر در اداره كردن امور مالي خانواده، از موفقيت بيشتري برخوردارند.

نيازشناسي و اصلاح الگوي مصرف در خانواده:

اساس مصرف از نياز سرچشمه مي‌گيرد و براي اصلاح الگوي مصرف در خانواده مي‌بايست نيازهاي خانواده را شناخته و طبقه‌بندي نمائيم. اصولاً نيازهاي خانواده به دو دسته تقسيم‌بندي مي‌شوند: دسته‌ي اول نيازهاي اساسي و لازم و دسته‌ي دوم نيازهاي غير اساسي و غيرلازم. هر يك از اين دسته نيازها به شكلي اولويت خود را بر رفتار مصرفي خانواده تحميل مي‌كند. اين جمله بدان معناست كه همچون نيازها، در حوزه‌ي چيزهاي مصرفي هم بحث اولويت صادق مي‌باشد. به همين خاطر تشخيص نيازهاي اساسي ازنيازهاي غيراساسي از نكات مهم در زمينه‌ي سلامت الگوي مصرف خانواده مي‌باشد.

مفهوم صرفه‌جويي:

صرفه‌جويي به مفهوم مصرف چيزي به شكل درست و مناسب آن است. اين مسأله براي ايجاد تعادل ميان درآمد و هزينه بسيار مهم و اساسي است و در حوزه اقتصاد خانواده نيز مي‌تواند تأثيرگذار و سرنوشت‌ساز باشد. در علم اقتصاد چون سخن از توليد وتوزيع و مصرف است واژه صرفه‌جويي به معناي مصرف درست و مناسب چيزي است كه در اختيار شخص قرار دارد و در ازاي آن‏كار و يا هزينه‌اي پرداخت شده است.

تفاوت صرفه‌جويي و كم‌ مصرف كردن

همان‌طور كه مصرف بي‌رويه و بي‌جا امري غيرمنطقي است عدم مصرف و يا كم مصرف كردن در عين نياز هم صحيح به نظر نمي‌رسد. در واقع آن چه در ارتباط با مصرف صحيح مطرح مي‌گردد كم مصرف كردن نيست. بلكه مراد از اصلاح الگوي مصرف و به دنبال آن صرفه‌جويي، بهره‌مندي مناسب از نعمات خداوندي و استفاده حداكثري از تمامي قابليت‌هاي هر چيز است. همان امري كه در اقتصاد از آن به عنوان بهره‌وري ياد مي‌شود. عده‌اي صرفه‌جويي را كم مصرف كردن معنا كرده‌اند ولي به نظر مي‌رسد اين معنا نمي‌تواند اقتصادي باشد؛ زيرا هدف از توليد يك شئ‌ اقتصادي، مصرف آن است.

محورهاي نادرست الگوي مصرف خانواده‌ها در ايران:

اگر بخواهيم از نگاه جامعه‌شناسي اقتصادي محورهاي نادرست الگوي مصرف و اسراف در اقتصاد خانواده‌هاي ايراني را دسته‌بندي نمائيم مي‌توانيم به محورهاي زير اشاره داشته باشيم: نفت و منابع نفتي و انرژي، منابع ارزي كشور، منابع كمياب و مواد غذايي و داروئي، (از نگاه اقتصادي در بسياري از موارد – مثل مقوله‌ي نان- اين امر از دو ناحيه‌ي اصلي توليد و مصرف با اشكالات اساسي مواجه است).

الگوهاي ناصحيح مصرف در خانواده:

1-اتراف و رفاه‌زدگي:

مترف به كسي گفته مي‌شود كه از نعمت بسيار برخوردار بوده و متنعم به آن باشد و در تصرفات خويش هيچ گونه منعي رانپذيرد و زير بار هيچ حد و مرزي نرود. اتراف نوعي تصرف و مصرف كردن نابهنجار و ضد اخلاقي در نعمت‌هاي الهي است. در حقيقت اتراف ناظر به رفتارهاي شخص نسبت به سرمايه‌ها و نعمت‌‌هايي الهي است كه در اختيار وي مي‌باشد. از آن جايي كه متنعم و مترف از نعمت‌هاي الهي به درستي بهره نمي‌گيرد و رفتار ضد اخلاقي و ناسپاس گونه اي را در پيش گرفته است، انساني ضد اخلاقي تلقي و معرفي مي‌شود.

2-ريخت و پاش (تبذير):

«تبذير» كه از ريشه بذر گرفته شده و به معناي ريخت و پاش است. در واقع تبذير يعني فرد در اموال به گونه‌اي تصرف نمايد كه پخش شود بي‌آن كه به شكل درست و مناسبي مصرف شود. در قرآن كريم به صراحت اين شيوه مصرف كردن تقبيح گرديده است. (وحق خويشاوند و درويش بينوا و در راه مانده را بده و مال خود را بيهود و به گزاف مريز و مپاش – تباه مكن- همانا ريخت و پاش كنندگان برادران شيطان‌هايند و شيطان خداوند خويش را ناسپاس است. (سوره مباركه اسراء؛ 26-27)

3-اسراف (خروج از اعتدال):

«اسراف»يعني؛ زياده‌روي تجاوز از حد ومرزهاي قانوني و طبيعي درهر كاري. اسراف كردن امري است كه در آيات قرآن كريم به صراحت از آن پرهيز داده شده است. مسأله اسراف و هدر دادن منابع در رفتار مصرفي، مسأله‌اي بنيادي است كه  ناشي از فقدان حاكميت عقلاني و منطق اخلاقي و اقتصادي در عملكرد افراد و خانواده‌هاست.

باگس رنگی:

اسراف و تبذير در نگاه قرآني:

1-      اسراف كاران از اصحاب آتش‌ اند: «و همانا اسراف كاران همراهان آتش‌اند – غافر / 43»

2-      خداوند گمراه كننده مسرفين است: «و بدينسان گمراه كند خدا هر كه را فزوني‌خواه و شك آورنده است-غافر 34»

3-      خداوند اسراف كنندگان را دوست نمي‌دارد: «اسراف نكنيد چرا كه خداوند اسراف‌كنندگان را دوست نمي‌دارد- انعام / 141»

4-      درست مصرف نكردن مبغوض خداوند: «بخوريد و بياشاميد ولي هرگز اسراف نورزيد همانا خداوند اسراف‌كاران را دوست ندارد.»

5-      ميانه‌روي در هر كاري حتي در انفاق: «و آنان‌كه گاهي  انفاق كنند نه فزون رفتند و نه سخت گيرند و باشد ميان اين اندازه‌ها»

اخلاق مصرف يكي از بخش‌هاي مهم زندگي بشر است كه ‌آموزه‌هاي اخلاق كاربردي ناظر به آن است. هر چند كه اين بخش خود زير مجوعه‌ي بخش كلي‌تر و عمومي‌تري به نام اخلاق معيشت است ولي از آن‌ جايي كه شيوه‌ي درست مصرف تأثير شگفت و شگرفي در كليت زندگي بشر به جا مي‏گذارد، توجه خاصي به اين بخش مبذول مي‌شود. بر اين اساس ضروري است اخلاق مصرف به عنوان يكي از بخش‌هاي مهم زندگي بشر از كوچكترين و در عين حال مهمترين نهاد اجتماعي آغاز و به كل جامعه‌ي اسلامي تسري يابد. موضوع مديريت و اصلاح الگوي مصرف درخانواده به قدري اهميت دارد كه علماي اخلاق تأكيدمي‌كنند سزاوار است مؤمن در امور مباح هم سعي بر عدم اسراف داشته باشد. اموري مثل؛ اسراف در خواب، بيداري، حرف زدن، خوردن چنانكه در حديث است. خدا پرخوري و پرخوابي را دشمن مي‌دارد.

سوتیترها

اين واقعيت كه چرا علي‌رغم تأكيدات فراوان قرآن كريم و توصيه‌هاي ائمه معصومين (ع) مقوله‌ي مصرفِ صحيح، مناسب و به دور از اسراف در خانواده‌ي ايراني همواره مورد بي‌‌مهري قرار گرفته سئوالي است كه در مقام پاسخ دهنده نمي‌توان توجیه مناسبي براي آن بيان نمود؛

اساس مصرف از نياز سرچشمه مي‌گيرد و براي اصلاح الگوي مصرف در خانواده مي‌بايست نيازهاي خانواده را شناخته و طبقه‌بندي نمائيم. اصولاً نيازهاي خانواده به دو دسته تقسيم‌بندي مي‌شوند: دسته‌ي اول نيازهاي اساسي و لازم و دسته‌ي دوم نيازهاي غير اساسي