رمضان، كارگاه آموزش مهارت‌هاي بندگي

·         اين ماه، ماه ضيافت ومهماني الهي است (مهمانی خدا)

·         ماه امت رسول خدا است (مردم)

·         بنا به برخي تعابير شهرا.. است يعني ماه خداست (خدا)

·         ماه نزول قرآن است (برنامه مدون اداره زندگي)

·         ليله  القدر در آن قرار داده شده است كه ارزشش از هزار ماه بيشتر است (ويژگي شاخص در ميان ماه‏ها)

·         نفسهاي روزه‌داران در آن تسبيح و ذكر الهي است.

·         خوابشان عبادت است

·         شياطين در بند و زنداني هستند.

·         عمل روزه‌داران با ضمانت پيامبر خاتم (صلي الله عليه و آله و سلم) در آن مقبول و دعايشان مستجاب است.

·         ماه عروج مولاي مراقبان، امير مومنان –علي عليه السلام- و رسيدن به مقام رستگاري است آن هم با شهادت و در خانه خدا (ولايت)

·     در جمع‌بندي اهميت اين ماه و از موارد فوق به اختصار بايد گفت پيوندي عميق بين اركان رشد و تعالي انسان و اجتماع يعني خدا، ولايت (رهبري) و مردم در آن برقرار شده است.

حال كه با برخي از دلايل اهميت اين ماه نوراني آشنا شديم ضروري است تا با شيوه آماده سازی خويشتن براي ورود مؤدبانه به اين‏ماه آشنا شويم.

ادب ورود به ماه ضيافت ا...

اهميت ويژه اين ماه ضرورت توجه و دقت در نحوه ورود به آن را صد چندان مي‌كند بر همين اساس در مباني ديني، مراقبت‌هاي ذيل قبل از ورود به اين مهماني بزرگ الهي توصيه شده است:

P    حساب خمس خويش را آخر شعبان يا اول ماه مبارك قرار دهد و به حساب و كتاب و درآمد خويش بپردازد. و به تعبيري مالش را حلال كند و با خوردن روزي حلال خود و خانواده‌اش را داخل در اين ماه شريف نمايد.

P    طلب مغفرت و عذرخواهي و استغفار به درگاه الهي يك پای‏ثابت همه مراقبتهاي ويژه ماههاي رجب و شعبان و در آستان ورود به ماه شريف رمضان است. به گونه‌اي كه اين تمنا تا آستانه رمضان از حضرت دوست تداوم مي‌يابد تا آنجا كه خواسته‌ شده است كه دهه آخر شعبان فراوان گفته شود: پرورگارا، اگر تا اين زمان كه از ماه شعبان گذشته ما را نيامرزيده‌اي، پس در زمان باقي‌مانده ما را ببخش.»

P       تأكيد بر روزه‌داري در رجب و شعبان به منظور آماده‌سازي جسمي و روحي بنده مؤمن براي روزه‌داري كامل در ماه ضيافت ‌آسماني

اين مراقبت‌ها و ساير مواظبت‌هايي كه در اين مجال فرصت پرداختن به آنها نيست نشان ‌مي‌دهد كه خواسته  الهي بر اين است كه انسان قبل از ورود و تشرف به اين ماه مبارك تا حد  اعلي خود را صاف و خالص و پاك كند و به همراه رزق حلال و جسم پاك و روح پاك به اين ماه عزيز قدم بگذارد.

مثال‌هايي براي اهميت مراقبت‌هاي قبل از ورود به رمضان:

الف) مسابقات تداركاتي

ماههاي رجب و شعبان ووجود ايام خاص در آنها مانند ليلته الرغائب، شب و روز ولادت علي(عليه‌السلام) ايام اعتكاف اعمال ام داوود، شب و روز بعثت پيامبر –صلي الله و آله وسلم- ايام اعياد شعبانيه و... همانند مبارزه‌ها مسابقه‌هاي تداركاتي تا قبل از مسابقه اصلي هستند ما براي اينكه در مبارزه اصلي موفق و سربلند شويم نيازمند انجام مبارزه‌هاي تداركاتي هستيم.

مراقبت‌هاي قبل از ماه مبارك رمضان حكم مسابقات تداركاتي را دارند كه با كمك آنها بايد خود را براي پيروزي در مسابقه اصلي آماده كنيم زيرا ما حق باختن و كم آوردن در مسابقه و مبارزه اصلي را نداريم. مبارزه با نفس در پرتو مواظبت‌هاي رجبيه و شعبانيه امكان آماده‌سازي مناسب‌تر جسمي و روحي براي روزه‌داري واقعي وحقيقي و درك كامل ماه ضيافت ا... را فراهم مي‌كند. تجربه نشان داده است كه افراد وتيم هايي كه باز تداركاتي نداشته‌اند آسيب‌پذيرترند.

ب) زيرسازي جاده رمضان:

اگر ماه مبارك رمضان جاده آسفالته و چند بانده ايست كه سرعت تعالي و رشد روحي را چندين برابر مي‌كند، ضروري است قبل از‌ آسفالت آن زيرسازي مناسبي براي آن انجام شود.

نفس انسان با مراقبت‌هاي رجب و شعبان آن قدر كوبيده و له مي‌شود و صیقل مي‌يابد تا آماده خضوع و خشوع لازم براي رمضان شود. اين زيرسازي لازمه ورود با اطمينان به جاده رمضان است.

همانطور كه تا قبل از پایان عمليات راهسازي موانعي بر سر راه قرار مي‌دهند تا كسي وارد جاده در دست احداث نشود.

خداوند نيز ورود حقيقي به مهماني رمضان را در پرتو زيرسازي وصیقل روح درساير ماهها به ويژه رجب و شعبان قرار داده است.

ج) ظرفيت‌سازي براي ورود به مهماني الهي:

مگر نه اين است كه رمضان ماه مهماني الهي  است و در آن انواع اطعمه و اشربة جسمي و روحي نثار بندگان خدا و مهمانان سفره الهي مي‌شود؟ آيا نبايد از قبل ظرف لازم براي دريافت اين طعام الهي را فراهم كنيم.

با يك مثال مشهدي چه طوريد؟

فرض كنيد در يكي از كوچه‌هاي شهر مشهد در حال گذر هستيد و درب منزل باز است و ديگ شله‌اي در حال توزيع، اگر ظرفي مناسب براي دريافت «شله‌ي مشهدي» همراه نداشته باشيد چقدر تأسف مي‌خوريد؟

اما اگر از قبل براي چنين رويدادي آماده باشيد و ظرف مناسبي همراه داشته باشيد چقدر جاي مسرت و خوشحالي است؟ علاوه برمسرت و نشاط روحي از موهبت دريافت ميزان مناسبي از اين سفره گسترده و ديگ در حال توزيع هم نصيبتان مي‌شود!

از اين منظر، ماه‏های ديگر و بويژه ماههاي همجوار رمضان يعني رجب و شعبان بستر ظرفيت‌سازي و تهيه ظرف لازم روحي و جسمي براي برداشت مناسب از ماه ضيافت الهي است. به تعبير دقيق‌تر هر چه ما در ماههاي ديگر بيشتر مراقب خود باشيم ظرف دلمان وسيع‌تر، تميزتر و قابل استفاده‌تر مي‌شود و بهره‌مندي بيشتر و بهتري از سفره گسترده مهماني الهي خواهيم داشت.

دلي كه درماههاي قبل وحتي در ماه مبارك بستر معصيت الهي باشد و به تعبير امام سجاد -عليه السلام- چراگاه شيطان باشد. مانند ظرفي كثيف و سوراخ است كه هر چه در آن بريزند هم آلوده مي‌شود و هم از انتهاي آن مي‌ريزد و در آن باقي نمي‌ماند.

ماه مبارك رمضان و مهارت‌هاي اجتماعي:

از آنجا كه بخش عمده‌اي از مراقبت‌هاي اين ماه شريف در پرتوتوجه و التفات به خلق خدا و رعايت حقوق آنها بويژه اعضاي خانواده است به صورت اجمالي به بخشي از آن و مهارتهاي اجتماعي متناسب با آن اشاره مي‌كنيم. البته اين بحث همچنان مفتوح خواهد بود تا در سلسله مقالات بعدي به ابعاد ديگري از آن بپردازيم.

الف) تأكيد ويژه بر تصدق بر فقرا و مساكين:

پيامبر – صلي الله عليه و آله و سلم – در خطبه آخرين جمعه شعبان مي‌فرمايد: [در ماه مبارك رمضان] بر فقيران و مساكين خويش تصدق نمائيد. تصدق بر فقرا جزئي از روح روزه‌داري است و اگر بخشي از فلسفه روزه درك‌شناسي گرسنگي و قرار شرايط آ‌نهاست با تصدق بر آنها عملاً در پي اثبات اين همدلي و همدردي با فقرا هستيم و البته در حال تمرين اين مهارت عمده اجتماعي كه ارزشهاي انساني و توجه به كرامت انسانها از ارزشهاي مادي و تكاثر و زراندوزي بسيار با ارزشتر است.

صدقه بر اساس منطق قرآن علاوه بر نجات بخشي فقرا و مساكین قبل از آن نجات بخش صدقه دهنده است و لذا اولين لحظات تصدق آثار و بركات آن همراه تصدق دهنده است و از همه مهمتر انفاق و صدقه دادن چيزهاي با ارزش و دوست داشتني رمز رسيدن به نيكويي و رشد و تعالي روحي است. (آل عمران / آيه 99) زيرا بسياري از  ابعاد انسانيت براي هر فرد در ارتباط و همدلي با فقرا و مساكين شكوفا مي‌شود.

ب) احترام به بزرگترها و ترحم به كوچكترها:

پيامبر در خصوص اين مراقبت در ماه مهماني خدا مي‌فرمايد: بزرگان خويش را محترم بشماريد و به كوچكترها رحمت و عطوفت داشته باشيد و با خويشاندان خود مرتبط باشيد.

با كنكاش در سبك و شيوه زندگي پيامبر و اهل بيت روشن مي‌شود كه حسن سلوک و معاشرت از برجسته‌ترين صفات اين انسانهاي الهي است.

تقدم بر سلام كردن بزرگتر و كوچكتر و توجه حفظ كرامت انسانها حتي براي كودكان تا حدي كه مادري را كه كودكش در آغوش پيامبر بول كرده و لباس ايشان را ملًوت نموده مخاطب قرار مي‌دهد كه: به كودكت نهيب نزن، لباس من با آب پاك خواهد شد، اما اثري كه بر روان كودكت از تندي گذارده‌اي زائل نمي‌شود.

اگر در مواجهه با بزرگان هميشه به خود بگوييم كه چون سن‌شان از ما بيشتر است پس بيشتر خدا را عبادت كرده‌اند ضرورت حفظ احترام آنها براي ما منشاء ديني و اعتقادي بيشتري پيدا مي‌كند و نهادينه مي‌شود و در مواجهه با كوچكترها اگر چنين فرض كنيم كه چون سن كمتري دارند فرصت كمتري براي گناه داشته‌ اند واز ما پاك‌ترند احترام‌گذاشتن به كوچكترها نيز منشاء ديني پيدا مي‌كند و نهادينه مي‌شود.

ج) حفظ زبان و چشم و گوش از حرام الهي:

بخش عمده‌اي از حرامهاي الهي در اين حوزه در مواجهه با ساير افراد از جمله اعضاي خانواده، دوستان، همكاران و ساير اعضاي جامعه بروز پيدا مي‌كند و اگر در مراقبت‌هاي مذكور جدي باشیم بخش عمده‌اي از ناهنجاريها و تعارضهاي فردي، خانوادگي و اجتماعي بر طرف مي‌شود. پرهيز ازغيبت، تهمت، سخن‌چيني و ساير رذايل اخلاقي كه از ناحيه چشم ، گوش، زبان صادر مي‌شود به ارتقاء سلامت رواني اجتماعي وخانواده منجر مي‌شود.

د) رسيدگي به ايتام :

پيامبر مي‌فرمايد: [در اين ماه]  با يتيمان مردم مهرباني كنيد تا خدا به يتيمان شما مهرباني كند. اين امر سبب حفظ تعادل اجتماعي مي‌شود.

هـ) اهتمام به دادن افطار: پيامبر در اين باره فرمود [در اين ماه] از آتش كناره گيريد ولو به افطاري دادن به نيمي خرما يا ليواني آب

و) آسان گرفتن به زير دست: پامبر در اين باره مي‌فرمايند كسي كه در اين ماه بر زيردستان خويش ‌آسان گيرد، خداوند حساب او را آسان مي‌گيرد.

ز) صله رحم:

اگر كسي در اين ماه به خويشاوندان بپيوندد خداوند به رحمت خويش با او ملاقات خواهد كرد كسي كه ازرحم خویش ببردخداوند رحمت خويش را از او قطع خواهد نمود.