تا اين كه بعد از چند روز اين روحاني محترم به جوان مشكوك مي شود و به سراغش مي رود و از او مي پرسد چرا اين چند روز به مسجد آمده؟چه هدفي دارد و منتظر چه كسي يا چه چيزي است؟ پاسخ جوان در عين سادگي حاوي نكات بسيار مهمي است. جوان مي گويد براي نماز خواندن آمده، همين و بس.... البته گويا پس از اين گفت‌و‌گو جوان ديگر براي نماز به آن مسجد نمي‌رود تا ديگر براي نماز خواندن مواخذه نشود.

حضور جوانان به خصوص جواناني كه ظاهر مذهبي ندارند در مساجد به قدري كمرنگ شده است كه بايد براي‌ آن به دنبال هزار و يك جور بهانه گشت. اگر هم احيانا جواني در مسجد حاضر شد همه متعجب مي شوند! تعجب به كنار، در بعضي مساجد چنان با جوانان برخورد مي شود كه ديگر پشت سرشان را هم نگاه نمي كنند. مثلا نوجوان و جوان نبايد در صف اول مسجد بايستند، حتي اگر كار واجب داشته باشند نبايد پس از نماز زودتر از مسن‏ترها از مسجد خارج شوند، براي مكبر و موذن شدن بايد از چند نفر رخصت بگيرند و.....

ماه مبارك رمضان بركات زيادي دارد، از جمله رونق گرفتن دوباره مساجد و حضور پر شور جوانان در آن. اين ماه بهانه خوبي است تا به واسطه جلسات قرآن، نمازهاي جماعت و از همه مهم‌تر شب هاي مبارك و نوراني قدر جواناني كه به مساجد مي آيند براي تمام سال دوست و همراه مساجد شوند و اين مهم نكاتي را در پي دارد كه در گپ و گفتي با يك كارشناس فرهنگي مساجد به آن مي پردازيم. حجه الاسلام محمد مهدي نجاتي از جمله افرادي است كه همراه با تحصيلات حوزوي در دانشگاه هم به تحصيل در رشته جامعه شناسي پرداخته و تا امروز متولي كار فرهنگي در مساجد متعددي در شهر مشهد بوده است. وي سال ها قبل براي اولين بار در كشور صفحه اي تخصصي براي مسجد را در روزنامه قدس را راه اندازی کرد كه بعد از چندي به دلايلي منحل شد. ايشان چند تاليف دارد كه كتاب"رسالت ناتمام"با موضوع آسيب شناسي كار فرهنگي در مساجد متفاوت ترين آن‌هاست.

متن اصلی:

نوع ارتباط جوانان با مساجد را مخصوصا در ماه مبارك چگونه مي بينيد و چه آسيب هايي به اين موضوع مرتبط است؟ 

خداوند متعال در آيه 108 سوره توبه درباره مساجد مي فرمايد كه يك مسجد مورد تايید خدا مسجدي است كه بر پايه تقوا پايه گذاري شده باشد و افرادي به آن مي آيند كه پاكيزگي را دوست دارند. آسيب جدي مساجد اين است كه قول وفعل ما يكی نيست و بين شعار و رفتار ما فاصله زياد است. جوان در مواردي قدرت تفكيك ظاهر و باطن را ندارد و ممكن است فريب چهره هاي سالوس و سفره‏هاي ريا را بخورد. اول بايد جوان را آگاه كرد و تقوا را  برايش تعريف كرد. خود خداوند مي گويد كه مسجد جايي است كه متقين در آن جمع مي شوند  و ممكن است كسي هم با ماسك تقوا وارد مسجد شود. اگر كسي كه ظاهر دينداران را دارد خلافي از او سر بزند جوان را تحت تاثير قرار مي دهد. كسي كه به مسجد مي رود بايد بداند حتي دكمه‏های لباسش هم براي ديگران الگوي دينداري است. ماه مبارك رمضان هر چند كه بهار شكوفايي دينداري است،اما نبايد دچار اشتباه شويم دين‏داري فصلي نيست كه يك اوج مصرف داشته باشد مثل مشاغل اقتصادي، بلكه دين‏داري براي لحظه لحظه زندگي انسان هاست. در اين ماه زمينه ها آماده تر است و فضا،فضاي بازگشت است.

به نظر شما از ظرفيت هاي اين ايام براي جذب بهتر جوانان استفاده مي شود؟

همان طور كه گفتم در ماه مبارك رمضان زمينه ها بيشتر است، اما اگر ما طرح و برنامه اي براي استمرارش نداشته باشيم نمي توانيم نتيجه مطلوبي بگيريم. اصلا تربيت با تعليم فرق مي كند. تعليم واردات به درون نفس است اما تربيت همان فطرت را روشن كردن است و در اقع يك نوع صادرات است. ما بين تعليم و تربيت تفكيك قائل نمي شويم. بين آموزش دين و ديندار كردن تفاوت قائل نمي شويم. اين كه ما در شب هاي قدر و ماه مبارك رمضان كه فضا آماده تر است طرحي براي استمرار نداريم مقصر مربيان جامعه هستند. اما مربي در مساجد چه كساني هستند؟ در بدو امر به نظر مي رسد كه امام  جماعت بايد در مسجد مربي باشد چون مسلط تر به دين است. اما ما امام جماعت آگاه و مسلط براي تربيت و دين دار كردن مردم تربيت نكرده ايم. در غرب در دانشگاه ها دوره كارشناسي اداره كليسا داريم. ما چنين خلايي را پس از گذشت 3 دهه از انقلاب داريم كه هنوز براي ائمه جماعت يك فايل آموزشي مشخص باز نكرده ايم. جا دارد كه ما براي همه افرادي كه در مسجد هستند آموزش داشته باشيم. چون در شب هاي قدر كه حضور زياد است جوان با يك برخورد خوب جذب و با يك برخورد بد دفع مي شود.

خب طرحي كه مي فرمائيد بايد چه ويژگي هايي داشته باشد؟

طرح بايد از چند مولفه برخوردار باشد يكي اين كه الگوي مناسبي معرفي كنيم. الگو مي تواند امام جماعت باشد با يك منبر قوي و پر شور که دل جوان را نرم مي كند. اين اولين مولفه‏ی يك برنامه است كه باعث ايجاد محبت مي شود. سه ركن اصلي هر دين همين است محبت الهي، عمل صالح و معرفت الهي كه براي هر كدام از اين ها بايد برنامه داشته باشيم( آسيبي كه صدا و سيما آن را ترويج مي كند سواي تداخل برنامه هايش با برنامه هاي معنوي مساجد اين است كه صدا وسيما مي گويد فصل دين‏داري و ارتباط با خدا همين ماه است). بعد از مربي، الگو و اسوه بصيرت دهي است. بايد معرفت افراد را افزايش داد و در كنار شور افراد شعور هم بالا رود. وصيت رسول خدا هم همين است كه با بصيرت بايد دعوت كرد. سومين مولفه در طرح استمرار ارتباط جوانان با مساجد زمينه سازي و بستر سازي است كه در ماه مبارك خيلي فراهم تر از هر زماني است. بايد از اين زمينه مناسب استفاده كرد.

چرا بعضي از جوانان علي رغم انگيزه و علاقه، فقط ايام خاصي مثل شب هاي قدر در مسجد حضور پيدا مي كنند؟

جوان منطق گراست. لذا سخنراني ضعيف، بدعت ها و تجمل گرايي و چشم و هم چشمی حتي در عبادت جوانان را دفع مي كند. پايه گذار جشن تكليف سيد بن طاووس است كه به فرزندش مي گفت ما هر سال در ماه مبارك يك جشن تكليف براي خودمان داريم. بعد توصيه مي كند كه معنويت و بي آلايشي اسلام را نمايش دهيم. اين روزها اگر جوانان مثلا ديگر حوصله منبر را ندارند بر مي گردد به منبرهاي ضعيف و بعد اين كه متوليان مساجد ذائقه ها را با برنامه ريزي غلط تغيير داده اند. اول وقت كه هنوز همه جمع نشده اند را به سخنراني اختصاص مي دهند. براي آن كه مقوله شور و شعور هر دو مورد توجه قرار بگيرند بايد هر دو زمان مناسبي داشته باشند و حتي زمان بهتر  هم براي سخنراني باشد.

فكر مي كنيد اگر نقش جوانان در امور مساجد پر رنگ تر شود، حضورشان بيشتر نخواهد شد؟

هر نوع تیپ رفتاری جوان را با دو چيز مي توان جذب كرد: يكي صميميت و خيرخواهي و دومي به رسميت شناختن و مسئوليت دادن به جوان. اگر به جوان ميدان بدهید به صحنه مي آيد اما براي همين هم بايد برنامه داشت و به استعداد جوان براي اداره مسجد جهت مناسب داد. مثلا جدا شدن هيئت ها از مساجد بيشتر توسط جوان ها بود كه اين اتفاق آسيب هاي بدي هم مثل مداح محوري و سبك هاي غلط عزاداري داشت. در مساجد مسن تر ها به دنبال حفظ مخاطب خود و جوان ترها به دنبال جذب مخاطب خود هستند و يكي بايد در اين بين حد وسط را با كياست دنبال كند.

در ايامي مثل شب هاي قدر در جاهاي مختلفي برنامه هاي مذهبي برگزار مي شود، فكر نمي كنيد اين موضوع باعث شود مسجد محوريتش را از دست بدهد؟

بهانه هاي واهي و مقطعي باعث شده كه رقيب  و هوو زياد براي مساجد بسازیم. يك بخش قضيه به اين بر مي گردد كه مساجد كاركرد خود را از دست داده اند و تغيير هويت داده اند به نمازخانه.  مساجد از صدر اسلام كاركردهاي سياسي و اجتماعي و فرهنگي متنوعي داشتند. احياي كاركردها يك مسئله است. ما نيازمند يك انقلاب نگرشي در ديندار كردن جوانان هستيم. اما مدام در حاشيه مسجد رقيب هايي مثل خيمه و.... براي مسجد درست مي كنيم. جاذبه هاي اصيل دين در مساجد ديده نمي شود. امروز در مساجد مبل هم مي گذارند. اميدواريم مساجد شيعه شامل اين كلام اميرالمومنين نشوند كه مي فرمايد مساجد آخرالزمان از نظر بنا آباد هستند. مسجد فقط يك بناست این ما هستيم كه بايد براي ظهور و بروز جذابيت هاي دين اسلام برنامه داشته باشيم.

در نهايت خود جوانان و خانواده ها چگونه مي توانند در اين ايام موجب رونق مساجد شوند؟

چراغ دين داري در هر فردي بايد در خانواده به عنوان اولين پايگاه تربيتي روشن شود و بعد جامعه، مدرسه و مساجد اين نور را قوي تر يا ضعيف تر مي كنند. اما همه چيز در نهايت بستگي به تلاش خود جوان دارد. جوان بايد بداند تنها با همين شب هاي قدر متحول مي شود. پيامبر به حضرت زهرا مي فرمايد كه خودت براي خودت كار كن. بايد اين كه تنها با عشق اهل بيت به جايي مي رسيم تصحيح شود؛ چون عشق بايد بركت داشته باشد و محرك باشد به سمت پويايي و پيشرفت و در رفتار آدم نمود داشته باشد. سخرانان بايد در اين ايام با صحبت هاي به روز اين موضوع را به جوانان منتقل كنند. برنامه مسجد بايد به قدري قوي باشد كه جوان در آن ذوب شود و حال خوش شب هاي قدر را حفظ كند طوري كه فوايد زندگي اخلاقي به جوان تفهيم شود.